Moeite met opstaan uit stoel?

Alfred 

 | 

Leestijd 5 min

U zit rustig in uw stoel, maar zodra u overeind wilt komen, wordt het ineens een hele onderneming. Eerst een hand op de armleuning, dan een duwtje, misschien een korte aanloop, en pas bij de tweede of derde poging staat u stevig op de been. Klinkt dit bekend?

Dit is een van de meest voorkomende klachten bij het ouder worden, en er zit meestal een duidelijke, geruststellende verklaring achter. In dit artikel leest u de meest voorkomende oorzaken, een eenvoudige zelftest voor uw beenspieren, wanneer een bezoek aan de huisarts verstandig is, en wanneer een sta-op-stoel wel of geen goede oplossing biedt.

Waarom wordt opstaan uit een stoel lastiger naarmate u ouder wordt?

De meest voorkomende verklaring is een geleidelijk verlies van spiermassa en spierkracht in de benen. Artsen noemen dit sarcopenie: de spieren worden vanaf een bepaalde leeftijd bij vrijwel iedereen kleiner en zwakker. Weinig bewegen, langdurig ziek zijn en te weinig eiwitten binnenkrijgen versnellen dit proces.

Sarcopenie herkent u vaak aan meer dan alleen moeite met opstaan: wat sneller vermoeid zijn, stijfheid, iets langzamer lopen, en meer moeite met dagelijkse dingen zoals aankleden of traplopen. Gerichte oefeningen kunnen, ook op latere leeftijd, de spierkracht in de benen merkbaar verbeteren.

Is dit een teken van verzwakte beenspieren? Doe de zelftest

Er bestaat een eenvoudige test die u thuis kunt doen om uw beenspieren te checken: ga zitten op een stevige stoel zonder de armleuningen te gebruiken, vouw uw armen over elkaar, en sta zo snel mogelijk vijf keer achter elkaar op en weer neer. Neem daarbij de tijd op.

Heeft u meer dan twaalf seconden nodig voor deze vijf keer opstaan en zitten? Dat wijst op verminderde beenspierkracht en is een handig aanknopingspunt voor een gesprek met uw huisarts of fysiotherapeut over passende oefeningen.

Speelt een hernia of rugklachten mee?

Ook een hernia in de rug kan opstaan bemoeilijken. Daarbij drukt een stukje van de tussenwervelschijf op een zenuw, met pijn in de rug, bil of het been tot gevolg, soms uitstralend tot in de voet, met tintelingen of een doof gevoel erbij.

Bij een klein deel van de mensen gaat dit gepaard met duidelijke signalen die om snelle actie vragen. Neem dan direct contact op met uw huisarts of de spoedeisende hulp: bij plotseling merkbaar minder kracht in uw been, bijvoorbeeld wanneer op de tenen of hakken staan niet meer lukt, bij een doof gevoel rond het zitvlak, of wanneer plassen of de controle over blaas en darmen wegvalt. Houdt de pijn langer dan een paar maanden aan zonder duidelijke verbetering? Maak dan een afspraak met uw huisarts om de mogelijkheden te bespreken.

Kan artrose in de heup of knie de oorzaak zijn?

Artrose in de heup of knie geeft vaak pijn in de lies, het bovenbeen of de bil, soms uitstralend tot bij de knie. Kenmerkend is dat de klachten het meest merkbaar zijn vlak na een periode van rust, bijvoorbeeld 's ochtends of na lang zitten, en na een minuut of twintig bewegen wat afnemen. Na een lange wandeling of aan het einde van de dag neemt de pijn vaak weer wat toe.

Hierdoor wordt opstaan uit een lage stoel lastiger, net als instappen in de auto, traplopen of bukken om uw veters te strikken. Neem contact op met uw huisarts als de stijfheid en pijn geleidelijk toenemen, als u wekenlang dagelijks pijnstillers nodig heeft, of als lopen steeds moeizamer gaat.

Wat kunt u zelf alvast proberen?

Voordat u aan een hulpmiddel denkt, helpen een paar gewoontes vaak al. Kies een stoel met een stevige zitting en een goede zithoogte, zet uw voeten plat op de grond en iets onder de stoel, buig licht voorover vanuit uw heupen, en kom dan rustig overeind. Stevig schoeisel en dagelijks een stukje bewegen, bijvoorbeeld een korte wandeling, houden uw beenspieren actief en geven een stabieler gevoel bij het lopen.

Wanneer is een sta-op-stoel een zinvolle oplossing?

Een sta-op-stoel ondersteunt precies het zwaarste deel van het opstaan: de eerste duw vanuit een lage, zittende positie. De stoel tilt u rustig en gecontroleerd naar een bijna staande houding, op het moment waarop de belasting op knieën, heupen en onderrug het grootst is.

Dat maakt een sta-op-stoel een logische aanvulling wanneer de belangrijkste hindernis de fysieke inspanning of pijn bij het opstaan zelf is, bijvoorbeeld door sarcopenie, artrose of aanhoudende rugklachten, en zodra eventuele medische oorzaken zijn onderzocht. Er zijn tegenwoordig modellen in verschillende maten en zithoogtes op de markt, zodat er voor vrijwel elke lichaamsbouw een passende optie te vinden is.

Wanneer biedt een sta-op-stoel geen oplossing?

Een sta-op-stoel vervangt geen medische zorg. Bij de eerder genoemde signalen bij een hernia hoort eerst onderzoek door een arts. En bij vergevorderde artrose waarbij een operatie ter sprake komt, verbetert een stoel vooral het dagelijks comfort; de onderliggende klacht behandelt u samen met de arts of specialist.

Bij spierverlies door sarcopenie geldt: de stoel neemt de beweging over. Spierkracht bouwt hij zelf niet op, dus blijven beweging en gerichte oefeningen minstens zo belangrijk. Zijn de klachten plotseling ontstaan of duidelijk aan het veranderen? Bespreek dit dan eerst met uw huisarts, voordat u een hulpmiddel aanschaft.

Veelgestelde vragen

Is moeite met opstaan een normaal onderdeel van het ouder worden?

Voor een deel wel: vanaf een bepaalde leeftijd verliest vrijwel iedereen geleidelijk wat spierkracht in de benen. Dat betekent niet dat u het maar moet accepteren. Met beweging, gerichte oefeningen en soms een hulpmiddel blijft opstaan een stuk makkelijker.

Wanneer moet ik met moeite met opstaan naar de huisarts?

Bij een plotselinge verandering, aanhoudende pijn die niet vanzelf overgaat, of merkbaar krachtverlies of een doof gevoel in het been is een afspraak met de huisarts verstandig.

Helpt een sta-op-stoel bij artrose of een hernia?

Een sta-op-stoel maakt het opstaan zelf een stuk lichter. De onderliggende oorzaak behandelt u samen met uw arts of fysiotherapeut.

Wat u vandaag al kunt doen

Toen u begon te lezen, herkende u waarschijnlijk het gevoel: die korte worsteling bij het opstaan, en misschien de vraag of dit er nu al bij hoort. Inmiddels weet u dat er meestal een duidelijke, herkenbare verklaring achter zit, heeft u een eenvoudige zelftest om uw beenspieren te checken, en weet u welke signalen aanleiding zijn om de huisarts te bellen.

Herkent u vooral de gewrichtsklachten uit dit artikel? Lees dan ook Sta-op-stoel bij gewrichtsklachten voor meer uitleg en praktische tips. Wilt u ervaren of een sta-op-stoel voor uw situatie verschil maakt? Vraag onze gratis kopersgids aan, of plan een vrijblijvende proefzit bij u thuis. Dan kijken we samen wat bij uw lichaam en situatie past.

Bronnen: Thuisarts.nl (hernia en artrose), VeiligheidNL en vakliteratuur fysiotherapie (zelftest beenspieren).