Valpreventie in huis: de rol van een sta-op-stoel

Hans

 | 

Leestijd 5 min

Vallen in huis voorkomt u het best met een combinatie van maatregelen: in beweging blijven en uw evenwicht trainen, uw medicijnen en ogen laten controleren, struikelgevaar in huis weghalen en hulpmiddelen gebruiken op de plekken waar het risico het grootst is. Denk daarbij aan beugels in de badkamer, een tweede trapleuning of traplift, goede nachtverlichting, een rollator en een stoel waaruit u veilig opstaat.

In dit artikel leest u welke maatregelen het meeste effect hebben, welke aanpassingen en hulpmiddelen er zijn, wanneer een traplift zinvol is en welke rol een sta-op-stoel speelt. We zijn daarbij ook duidelijk over wat een sta-op-stoel niet oplost.

Hoe vaak vallen ouderen in Nederland?

Vallen komt bij ouderen veel voor. Volgens VeiligheidNL vallen er in Nederland elk jaar ongeveer een miljoen 65-plussers, en een op de drie 65-plussers is al eens gevallen. In 2025 kwamen ruim 124.000 ouderen na een val op de spoedeisende hulp terecht. Bijna vier op de vijf van hen hadden ernstig letsel, zoals een gebroken heup, een gebroken pols of hoofdletsel.

Het risico neemt toe met de leeftijd. Van de 85-plussers valt ongeveer 60 procent minstens één keer per jaar.

Waar en wanneer vallen ouderen in huis het vaakst?

De meeste valpartijen gebeuren tijdens gewone, dagelijkse bewegingen in en rond het eigen huis. De momenten met het grootste risico zijn:

•     Opstaan en gaan zitten, uit een stoel, bank, bed of van het toilet.

•     's Nachts naar het toilet, als u slaperig bent en het donker is.

•     Traplopen, vooral naar beneden en met iets in uw handen.

•     Douchen en in of uit bad stappen, op een natte, gladde vloer.

•     Draaien en bukken, bijvoorbeeld om iets van de grond op te rapen.

•     Struikelen over een los kleed, een snoer, een drempel of een huisdier.

Bij veel ouderen zakt de bloeddruk even bij snel opstaan. Daardoor worden ze kort duizelig of krijgen ze een zwart waas voor de ogen. Wie dan meteen gaat lopen, loopt meer risico om te vallen.

Wat is valpreventie?

Valpreventie is het geheel van maatregelen dat de kans op een val en de gevolgen van een val kleiner maakt. Het gaat om drie sporen die elkaar aanvullen: uw eigen lichaam (kracht, evenwicht, medicijnen, zicht), uw woning (struikelgevaar en verlichting) en hulpmiddelen die u ondersteunen op risicovolle momenten.

In Nederland bestaat daarvoor een landelijke aanpak. Huisartsen, fysiotherapeuten en gemeenten kunnen u verwijzen naar een erkende valpreventiecursus, en VeiligheidNL heeft een online test waarmee u uw eigen valrisico inschat.

Welke maatregelen verkleinen het valrisico het meest?

De maatregelen met het meeste effect richten zich op uw eigen lichaam. Hulpmiddelen en aanpassingen in huis werken het best als aanvulling daarop.

Blijf in beweging en train uw evenwicht

Oefeningen voor beenkracht en balans zijn een van de best onderbouwde manieren om vallen te voorkomen. Een fysiotherapeut kan een programma op maat geven. Ook dagelijks wandelen, fietsen of een beweeggroep in de buurt helpen om kracht en evenwicht op peil te houden.

Laat uw medicijnen controleren

Sommige medicijnen, zoals slaapmiddelen, kalmeringsmiddelen en bepaalde bloeddrukverlagers, kunnen u duizelig of suf maken. Vraag uw huisarts of apotheker om uw medicijnen eens per jaar samen met u door te nemen, zeker als u vijf of meer middelen gebruikt.

Laat uw ogen controleren

Slecht zien maakt het moeilijker om drempels, traptreden en obstakels op tijd op te merken. Laat uw ogen regelmatig nakijken en houd uw bril binnen handbereik, ook 's nachts.

Draag goede schoenen

Schoenen of pantoffels met een dichte hiel en een stroeve zool geven meer houvast dan open sloffen of sokken op een gladde vloer.

Ga naar de huisarts na een val

Bent u gevallen, ook zonder letsel? Meld het bij de huisarts. Die kan onderzoeken waarom u viel, en dat bepaalt welke maatregelen voor u het meeste effect hebben.

Welke aanpassingen in huis helpen tegen vallen?

Veel aanpassingen in huis kosten weinig of niets. Dit zijn de belangrijkste per ruimte.

Woonkamer: haal losse kleden en lopers weg of leg er een antislip-onderlaag onder, houd looppaden vrij van snoeren en krukjes, en zorg voor goede verlichting met een lichtknop bij de deur.

Slaapkamer: plaats een nachtlampje of een lamp met bewegingssensor tussen bed en toilet, en houd bril en telefoon binnen handbereik. Ga na het wakker worden eerst even op de rand van het bed zitten voordat u opstaat.

Badkamer en toilet: leg een antislipmat in de douche, laat beugels plaatsen naast het toilet en in de douche, en gebruik een douchestoel als lang staan vermoeiend is.

Trap: zorg voor een leuning aan beide kanten over de volle lengte, goede verlichting met een schakelaar boven en beneden, en laat niets op de treden liggen.

Buiten en bij de voordeur: zorg dat het pad goed verlicht is en houd het in de winter vrij van gladheid en bladeren.

Wanneer is een traplift zinvol?

Een traplift is zinvol als traplopen onveilig is geworden, terwijl u wel boven moet komen om te slapen, te douchen of naar het toilet te gaan. U zit op een stoeltje dat langs een rail omhoog en omlaag rijdt, zodat u de trap niet meer zelf hoeft te lopen.

Er zijn liften voor rechte trappen en voor trappen met een bocht. Een traplift voor een bochtige trap wordt op maat gemaakt en is duurder. Een nieuwe traplift kost al snel enkele duizenden euro's. Veel mensen vragen een traplift aan via de Wmo bij hun gemeente. De gemeente kijkt dan naar uw situatie en beoordeelt of een traplift de beste oplossing is of dat iets anders beter past. Hoe die aanvraag werkt, leest u in Wmo-vergoeding aanvragen voor hulpmiddelen.

Wat zijn alternatieven voor een traplift?

Gaat traplopen nog redelijk, maar voelt u zich onzeker? Dan kan een tweede trapleuning al veel verschil maken, omdat u zich dan met beide handen vasthoudt. Een andere optie is om beneden te gaan slapen, als er een slaapkamer en een toilet op de begane grond zijn. Op langere termijn kiezen sommige mensen voor een gelijkvloerse woning.

Waar let u op bij een traplift?

Het op- en afstappen boven aan de trap is het moment waarop het meeste mis kan gaan. Let erop dat de stoel boven goed wegdraait van de trap, zodat u op een vlakke vloer uitstapt, en dat er aan de bovenkant een stevig steunpunt is.

Welke andere hulpmiddelen helpen bij valpreventie?

Naast een traplift zijn er veel kleinere hulpmiddelen. Welke u nodig heeft, hangt af van waar het bij u lastig wordt.

Rollator of wandelstok. Geeft steun en evenwicht bij het lopen, binnen en buiten. Laat u adviseren over de juiste hoogte en zet de rollator op de rem als u gaat zitten of opstaat.

Toiletverhoger en toiletbeugels. Een hoger toilet en een beugel aan de zijkant maken gaan zitten en opstaan makkelijker en veiliger.

Douchestoel en douchebeugels. Hiermee hoeft u niet lang op een natte vloer te staan en heeft u altijd iets om u aan vast te houden.

Bedverhogers of een hoog-laagbed. Een bed op de juiste hoogte maakt in en uit bed stappen minder zwaar. Uw voeten horen plat op de grond te staan als u op de rand zit.

Nachtverlichting met bewegingssensor. Gaat vanzelf aan als u uit bed stapt, zodat u niet in het donker naar een lichtknop hoeft te zoeken.

Personenalarmering of valdetectie. Een alarmknop of valdetector voorkomt geen val. Wel zorgt hij ervoor dat er snel hulp komt als u toch valt. Dat beperkt de gevolgen, vooral als u alleen woont.

Een sta-op-stoel. Helpt bij het opstaan uit en gaan zitten in uw eigen stoel. Daar gaat de rest van dit artikel over.

Wat is de rol van een sta-op-stoel bij valpreventie?

Een sta-op-stoel verkleint het valrisico op het moment dat u opstaat uit of gaat zitten in uw fauteuil. Dat is een beweging die u vele keren per dag maakt, en waarbij veel mensen al moeite hebben voordat ze ooit gevallen zijn.

Een sta-op-stoel is een fauteuil met een elektrische motor die de zitting langzaam omhoog en naar voren kantelt. Uw voeten komen stevig op de grond te staan en u komt vanuit een half staande houding overeind. U bedient de stoel met een afstandsbediening: zolang u de knop ingedrukt houdt, beweegt hij, en zodra u loslaat, stopt hij.

Hoe helpt een sta-op-stoel om vallen te voorkomen?

•     U heeft minder kracht nodig. Het zwaarste deel van opstaan, de eerste centimeters van de zitting af, neemt de stoel over. U hoeft niet met een zwaai of met meerdere pogingen overeind te komen.

•     U bepaalt zelf het tempo. U kunt in een half staande houding even blijven staan tot eventuele duizeligheid voorbij is. Tel in gedachten tot vijf voordat u de eerste stap zet.

•     U steunt op stevige armleuningen. U hoeft zich niet meer op te trekken aan een tafel, een kastje of een rollator die weg kan rollen.

•     U gaat gecontroleerd zitten. De zitting staat al omhoog en zakt rustig met u mee, zodat u zich niet in de stoel hoeft te laten vallen.

•     U bent minder afhankelijk van hulp. Als een partner aan uw arm trekt, is dat voor beiden riskant. Met een sta-op-stoel staat u zelfstandig op, ook als er niemand thuis is.

De modellen uit onze collectie hebben drie of vier motoren, zodat rugleuning, voetensteun en de sta-op-functie los van elkaar te bedienen zijn. Meer daarover leest u in Sta-op-stoel motoren: verschil tussen 1 of meerdere motoren.

Wat lost een sta-op-stoel niet op?

Een sta-op-stoel helpt bij één specifieke beweging. Het is goed om de grenzen te kennen.

•     Valpartijen op andere plekken. Op de trap, in de badkamer en 's nachts op weg naar het toilet helpt een stoel in de woonkamer niet. Daar zijn de maatregelen en hulpmiddelen hierboven belangrijker.

•     Onzeker lopen. Als het lopen zelf moeizaam gaat, blijft het risico na de eerste stap bestaan. Zet dan een rollator of wandelstok binnen handbereik voordat u opstaat.

•     Spierkracht. Spieren die u minder gebruikt, worden zwakker. Laat de stoel daarom alleen zo ver omhoog komen als nodig is en duw het laatste stuk zelf met uw benen. Blijf daarnaast bewegen.

•     Iedere situatie. Bij ernstige evenwichtsproblemen, of als het lastig wordt om de afstandsbediening te begrijpen, is het verstandig eerst te overleggen met een ergotherapeut of de huisarts. De stoelen uit onze collectie hebben een maximaal draagvermogen van 150 kilogram.

Hoe gebruikt u een sta-op-stoel veilig?

Een sta-op-stoel is veilig in gebruik als u een paar eenvoudige afspraken aanhoudt.

•     Stap pas uit als de stoel stilstaat en beide voeten plat op de grond staan.

•     Plaats de stoel dicht bij een stopcontact en leid het snoer langs de muur of achter de stoel, uit de looproute.

•     Klap de voetensteun in voordat u opstaat.

•     Houd de ruimte onder de stoel vrij van tassen, tijdschriften, huisdieren en speelgoed.

•     Kies de juiste maat: in de laagste stand staan uw voeten plat op de grond en zijn uw knieën ongeveer haaks.

•     Haal een los kleed onder of voor de stoel weg, of zet het vast met een antislip-onderlaag.

Welke maatregel past bij uw situatie?

Welke stap u het eerst zet, hangt af van waar het bij u of uw ouder lastig wordt.

Moeite met traplopen: begin met een tweede trapleuning. Is dat niet genoeg, bespreek dan een traplift of beneden slapen met uw gemeente.

Onzeker in de badkamer of op het toilet: beugels, een antislipmat, een douchestoel en eventueel een toiletverhoger.

Onzeker 's nachts: nachtverlichting met bewegingssensor en eerst even op de rand van het bed zitten.

Onzeker bij het lopen: een fysiotherapeut voor kracht- en balansoefeningen, en een rollator of wandelstok.

Moeite met opstaan uit uw stoel: meerdere pogingen nodig hebben, u optrekken aan meubels of duizelig worden na het opstaan zijn signalen dat een sta-op-stoel zinvol kan zijn. Meer over die signalen leest u in Moeite met opstaan uit stoel: herkent u dit?.

Onlangs gevallen: ga eerst naar de huisarts om de oorzaak te laten onderzoeken.

Uw volgende stap naar een veiliger huis

Valpreventie werkt het best als u op meerdere plekken tegelijk kleine stappen zet: in beweging blijven, uw medicijnen en ogen laten controleren, struikelgevaar weghalen en hulpmiddelen inzetten waar het risico het grootst is. Een sta-op-stoel is daar één onderdeel van, voor het moment van opstaan en gaan zitten.

Wilt u eerst rustig alles op een rij zetten? Vraag dan onze gratis kopersgids aan. Daarin leest u waar een goede sta-op-stoel aan moet voldoen, bij welke aanbieder u ook koopt. Wilt u weten wat er in huis nodig is voor een sta-op-stoel? Voorzieningen sta-op-stoel: moet uw huis worden aangepast?.

Merkt u dat opstaan uit uw stoel moeite kost? Plan dan een  gratis proefzit aan huis. Wij komen bij u langs met stoelen die bij uw lengte en postuur passen, zodat u ze uitprobeert op de plek waar de stoel komt te staan. Na het maken van de afspraak bellen we u altijd om de tijd te bevestigen en een paar vragen te stellen. U zit nergens aan vast.

Over de auteur: Hans is samen met Alfred eigenaar van MijnStaOpStoel.nl. Voordat ze sta-op-stoelen gingen leveren aan mensen thuis, leverden ze jarenlang behandelstoelen aan klinieken, waar veilig in- en uitstappen de dagelijkse maatstaf is.

Bronnen: VeiligheidNL, "Recordaantal 65-plussers op spoedeisende hulp na valpartij" (2025) en cijfers valongevallen 2025, gepubliceerd tijdens de Valpreventieweek 2026; Zorg voor Beter, "Cijfers: vallen bij ouderen".